سبک زندگی (لایفاستایل) شیوه ای است که مردم، گروه ها و ملت ها از آن استفاده می کنند و در متون جغرافیایی، اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و مذهبی خاص شکل می گیرد. سبک زندگی به ویژگی های ساکنان یک منطقه در زمان و مکان خاص گفته می شود که شامل رفتارها و عملکردهای روزانه افراد در شغل، فعالیت، تفریح و رژیم غذایی است.
در دهه های اخیر سبک زندگی به عنوان یک عامل مهم سلامت بیشتر مورد توجه محققان قرار گرفته است. بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت، 60 درصد عوامل مرتبط با سلامت و کیفیت زندگی افراد با سبک زندگی مرتبط است. میلیون ها نفر از یک سبک زندگی ناسالم پیروی می کنند. از این رو با بیماری، ناتوانی و حتی مرگ مواجه می شوند. مشکلاتی مانند بیماریهای متابولیک، مشکلات مفصلی و اسکلتی، بیماریهای قلبی عروقی، فشار خون بالا، اضافه وزن، خشونت و غیره میتواند ناشی از سبک زندگی ناسالم (unhealthy lifestyle) باشد. رابطه سبک زندگی و سلامت باید بسیار مورد توجه قرار گیرد.
امروزه تغییرات گسترده ای در زندگی همه افراد رخ داده است.
ارائه سبك زندگي ناسالم كه به عنوان شكل غالب سبك زندگي مورد استفاده قرار مي گيرد از این قرار است:
- سوء تغذيه رژيم
- غذای ناسالم
- سيگار
- مصرف الكل
- سوء مصرف مواد مخدر
- استرس
علاوه بر این، زندگی شهروندان با چالش های جدیدی مواجه است. به عنوان مثال، فناوریهای جدید در حال ظهور در فناوری اطلاعات مانند اینترنت و شبکههای ارتباط مجازی، جهان ما را به چالش بزرگی سوق میدهد که سلامت جسمی و روانی افراد را تهدید میکند. چالش، استفاده بیش از حد و سوء استفاده از فناوری است.
بنابراین با توجه به مطالعات موجود می توان گفت: لایفاستایل تأثیر بسزایی بر سلامت جسمی و روانی انسان دارد. اشکال مختلفی از این تأثیرات وجود دارد. خویشاوندی در برخی از قومیت ها شکل غالب لایفاستایل است که منجر به اختلالات ژنتیکی می شود. اصلاح این سبک زندگی ناسالم عاملی بازدارنده برای کاهش بیماری های ژنتیکی است . در برخی کشورها، استفاده بیش از حد از مواد مخدر یک سبک زندگی ناسالم است. ایران یکی از 20 کشوری است که بیشترین داروها را مصرف می کند. آنها دارو را به مداخلات دیگر ترجیح می دهند. علاوه بر این، در 15 تا 40 درصد موارد، آنها از داروها بدون نسخه استفاده می کنند . مسکن ها، قطره های چشمی و آنتی بیوتیک ها بیشترین مصرف را در ایران دارند. در حالی که خوددرمانی هایی مانند آنتی بیوتیک ها بر سیستم ایمنی بدن تأثیر منفی می گذارد، اگر فرد تحت تأثیر عفونت قرار گیرد، آنتی بیوتیک ها در درمان مؤثر نیستند. به طور کلی، 10 درصد از کسانی که خود درمانی می کنند، عوارض شدیدی مانند مقاومت دارویی را تجربه خواهند کرد. گاهی اوقات حساسیت دارویی آنقدر شدید است که می تواند باعث مرگ شود.
در نهایت، متغیرهای سبک زندگی که بر سلامت تأثیر دارند را میتوان در موارد زیر دستهبندی کرد:
- 1. رژیم غذایی و شاخص توده بدنی (BMI): رژیم غذایی بزرگترین عامل در سبک زندگی است و رابطه مستقیم و مثبتی با سلامتی دارد. رژیم غذایی نامناسب و عواقب آن مانند چاقی، مشکل رایج سلامت در جوامع شهری است. سبک زندگی ناسالم را می توان با BMI اندازه گیری کرد. سبک زندگی شهری منجر به مشکلات تغذیه ای مانند استفاده از فست فودها و غذاهای ضعیف و افزایش مشکلات قلبی عروقی می شود.
- 2. ورزش: برای درمان مشکلات سلامت عمومی، ورزش در سبک زندگی گنجانده شده است. ورزش مداوم همراه با رژیم غذایی سالم باعث افزایش سلامت می شود. برخی از مطالعات بر رابطه سبک زندگی فعال با شادی تاکید دارند.
- 3. خواب: یکی از پایه های زندگی سالم، خواب است. خواب نمی تواند جدا از زندگی باشد. اختلالات خواب پیامدهای متعدد اجتماعی، روانی، اقتصادی و سلامتی دارد. سبک زندگی ممکن است بر خواب تأثیر بگذارد و خواب تأثیر آشکاری بر سلامت روحی و جسمی دارد.
- 4. رفتار جنسی: رابطه جنسی طبیعی در زندگی سالم ضروری است. اختلال در روابط جنسی مشکل اکثر جوامع است و تأثیر بسزایی بر سلامت روان و جسم دارد. می توان گفت که رابطه جنسی ناکارآمد ممکن است منجر به مشکلات مختلف خانوادگی یا بیماری های مرتبط با جنسی مثل ایدز شود.
- 5. سوء مصرف مواد: اعتیاد به عنوان یک سبک زندگی ناسالم در نظر گرفته می شود. سیگار کشیدن و استفاده از مواد دیگر ممکن است منجر به مشکلات مختلفی مانند بیماری های قلبی عروقی، آسم، سرطان، آسیب مغزی شود. بر اساس مطالعات اخیر در ایران، 43 درصد از زنان و 64 درصد از مردان استفاده از قلیون را تجربه می کنند. یک مطالعه طولی نشان می دهد که 30٪ از افراد بین 18 تا 65 سال به طور دائم سیگار می کشند.
- سوء مصرف دارو: مصرف دارو در ایران رایج است و به عنوان یک سبک زندگی ناسالم تلقی می شود.
رفتارهای ناسالم در مصرف دارو عبارتند از:
- خوددرمانی، مصرف مشترک دارو
- استفاده از دارو بدون نسخه
- تجویز بیش از حد دارو
- تجویز تعداد زیاد هر دارو
- داروهای غیر ضروری
- بد خطی در نسخه
- بی توجهی به داروهای متناقض
- بی توجهی به اثرات مضر داروها
- توضیح ندادن اثرات داروها
- 6. سوء مصرف دارو: مصرف دارو در ایران رایج است و به عنوان یک لایفاستایل ناسالم تلقی می شود.
- 7. کاربرد فناوری های مدرن: فناوری پیشرفته زندگی انسان ها را تسهیل می کند. استفاده نادرست از فناوری ممکن است عواقب ناخوشایندی به همراه داشته باشد. به عنوان مثال، استفاده از رایانه و سایر وسایل تا نیمه شب ممکن است بر الگوی خواب تأثیر بگذارد و خواب را مختل کند. اعتیاد به استفاده از تلفن همراه با علائم افسردگی مرتبط است.
- 8. تفریح: اوقات فراغت یکی از عوامل فرعی سبک زندگی است. بی توجهی به اوقات فراغت می تواند عواقب منفی به همراه داشته باشد. با برنامه ریزی نابسامان و اوقات فراغت ناسالم، افراد سلامت خود را به خطر می اندازند.
- 9. مطالعه: مطالعه تمرین روح است. قرار دادن مطالعه به عنوان عاملی درلایفاستایل ممکن است منجر به سلامت جسمی و روانی بیشتر شود. به عنوان مثال، شیوع زوال عقل مانند بیماری آلزایمر در افراد تحصیل کرده کمتر است. مطالعه می تواند روند زوال عقل را کند کند.
نتیجه
- با نگاهی به مطالعات موجود در حوزه سلامت، 9 عامل کلیدی را می توان برای سبک زندگی سالم پیشنهاد کرد . با توجه به هر یک از عوامل می توان برنامه ریزی سیستماتیک را در سطح خرد و کلان ایجاد کرد. می توان یک سبک زندگی سالم اجتماعی و فردی را فراهم کند.